માણસની ઓળખ માત્ર તેના નામ, વેશ કે વતનથી નથી થતી; તેની ભાષા પણ તેની ઓળખનો એક મહત્વનો આધાર છે. ભાષામાં એક સમાજનો ઇતિહાસ બોલે છે, તેની સંસ્કૃતિ શ્વાસ લે છે અને પેઢીઓના સંસ્કાર જીવંત રહે છે. તેથી ગુજરાતી ભાષા આપણા માટે માત્ર બોલવા-લખવાનું માધ્યમ નથી, પરંતુ ગુજરાતની અસ્મિતા, સંસ્કૃતિ અને સ્વાભિમાનનો જીવંત વારસો છે.
ગુજરાતી ભાષાની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની સરળતા, સહજતા અને સંવેદનશીલતા છે. તેમાં માતાની મમતાની મીઠાશ છે, સંતોની વાણીનું આધ્યાત્મ છે, લોકગીતોની સુગંધ છે, ચારણોના શબ્દોમાં શૌર્ય છે અને સામાન્ય માણસના જીવનની લાગણીઓ પણ છે. આપણા સુખ-દુઃખ, પ્રેમ, પ્રાર્થના, સંસ્કાર અને સંબંધોને જે ભાષામાં સૌથી સહજ રીતે વ્યક્ત કરી શકીએ, એ આપણી માતૃભાષા છે.
ગુજરાતી ભાષાનો ઇતિહાસ સમૃદ્ધ અને ગૌરવશાળી રહ્યો છે. નરસિંહ મહેતાની ભક્તિથી લઈને નર્મદની અસ્મિતા, ઝવેરચંદ મેઘાણીના લોકસાહિત્યથી લઈને ઉમાશંકર જોશીની સર્જનશીલતા સુધી ગુજરાતી ભાષાએ અનેક યુગોને શબ્દ આપ્યા છે. મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ જેવા મહાનુભાવોના વિચારો પણ આ ભાષાની સરળતા અને શક્તિ દ્વારા જનમાનસ સુધી પહોંચ્યા છે.
સમય બદલાય છે અને તેની સાથે ભાષાના ઉપયોગની રીત પણ બદલાય છે. આજે અંગ્રેજી સહિત વિશ્વની અનેક ભાષાઓ શીખવી સમયની જરૂરિયાત છે. બીજી ભાષા શીખવી એ પ્રગતિ છે, પરંતુ પોતાની માતૃભાષાથી દૂર થવું પ્રગતિ નથી. દુનિયાની ભાષાઓ આપણને દુનિયા સાથે જોડે છે, જ્યારે માતૃભાષા આપણને આપણા મૂળ સાથે જોડે છે.
ચિંતા અંગ્રેજી શીખવાની નથી; ચિંતા ત્યારે થવી જોઈએ જ્યારે ગુજરાતી પરિવારમાં જન્મેલું બાળક ગુજરાતી વાંચવામાં, લખવામાં કે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવામાં સંકોચ અનુભવે. માતૃભાષા પ્રત્યેનો પ્રેમ માત્ર ભાષણો કે એક દિવસની ઉજવણી સુધી મર્યાદિત ન રહે. તે આપણા ઘર, શિક્ષણ, વાંચન, વ્યવહાર અને નવી પેઢીના સંસ્કારમાં દેખાવો જોઈએ.
ડિજિટલ યુગમાં ગુજરાતી ભાષા માટે નવી તકો પણ ઊભી થઈ છે. સોશિયલ મીડિયા, ટેક્નોલોજી, શિક્ષણ અને જ્ઞાનના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ગુજરાતીનો વધુ ગુણવત્તાસભર ઉપયોગ થાય, ગુજરાતી પુસ્તકોનું વાંચન વધે અને નવી પેઢી ગુજરાતી ભાષામાં સર્જન કરે—તો ભાષાનું ભવિષ્ય વધુ ઉજ્જવળ બની શકે છે.
કોઈ ભાષા સરકારના આદેશથી કે માત્ર પુસ્તકોમાં સચવાઈને જીવંત રહેતી નથી. ભાષા ત્યારે જીવંત રહે છે જ્યારે લોકો તેને પ્રેમથી બોલે, ગૌરવથી લખે અને પોતાની આગામી પેઢીને વારસામાં આપે.
ગુજરાતી ભાષા દિવસ એટલે માત્ર શુભેચ્છા પાઠવવાનો પ્રસંગ નહીં, પરંતુ પોતાની જાતને એક પ્રશ્ન પૂછવાનો દિવસ છે—શું આપણે આપણી માતૃભાષાને એટલું જ મહત્ત્વ આપીએ છીએ, જેટલું ગૌરવ આપણે ગુજરાતી હોવા પર અનુભવીએ છીએ?
ચાલો, ગુજરાતી ભાષા દિવસના અવસરે એક નાનો પરંતુ અર્થપૂર્ણ સંકલ્પ કરીએ—
અન્ય ભાષાઓનું જ્ઞાન મેળવીશું, વિશ્વ સાથે આગળ વધીશું, પરંતુ આપણા વિચારો, સંસ્કારો અને ઓળખના મૂળમાં રહેલી ગુજરાતી ભાષાને ક્યારેય વિસરવા નહીં દઈએ.
કારણ કે ભાષા માત્ર શબ્દોનો સમૂહ નથી; ભાષા એ પેઢીઓ વચ્ચેનો સેતુ છે, સંસ્કૃતિની સ્મૃતિ છે અને આપણી ઓળખનો ધબકાર છે.
જય જય ગરવી ગુજરાત…
જય ગુજરાતી ભાષા.
ડો. દેવેન રબારી
સ્થાપક અને માર્ગદર્શક
યંગ ઈન્ડિયા ગ્રુપ, મોરબી
