(મયંક દેવમુરારી)
GPCB દ્વારા રાજ્યવ્યાપી અભિયાન : ‘શ્રદ્ધા સાથે સ્વચ્છતા, ભક્તિ સાથે પર્યાવરણ’ના સૂત્ર સાથે ધાર્મિક સ્થળોની સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ જાળવણી પર ભાર
શ્રાવણ માસને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) દ્વારા રાજ્યવ્યાપી ‘સ્વચ્છ તીર્થસ્થાન, પવિત્ર ગુજરાત’ અભિયાનનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. ધાર્મિક સ્થળોની પવિત્રતા જળવાઈ રહે તેમજ ભક્તિ સાથે પર્યાવરણની પણ જાળવણી થાય તે હેતુથી આ વિશેષ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.
‘શ્રદ્ધા સાથે સ્વચ્છતા, ભક્તિ સાથે પર્યાવરણ’ના સૂત્ર હેઠળ શરૂ કરાયેલા આ અભિયાનમાં રાજ્યના વિવિધ ધાર્મિક સ્થળોએ સ્વચ્છતા, કચરા વ્યવસ્થાપન અને સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિકના નિયંત્રણ અંગે વિશેષ કામગીરી કરવામાં આવશે.
પૂજા સામગ્રીનું વૈજ્ઞાનિક પ્રોસેસિંગ
ધાર્મિક સ્થળોએ ઉપયોગમાં લેવાયેલી પૂજા સામગ્રીને ખુલ્લામાં ફેંકવાને બદલે તેના યોગ્ય સંગ્રહ અને પ્રોસેસિંગની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. ફૂલ સહિતની પૂજા સામગ્રીમાંથી પ્રક્રિયા દ્વારા ખાતર, ધૂપ અને અગરબત્તી જેવા ઉપયોગી ઉત્પાદનો તૈયાર કરવામાં આવશે.
કચરાનું યોગ્ય વર્ગીકરણ થાય તે માટે મંદિરો તથા અન્ય ધાર્મિક સ્થળોએ અલગ-અલગ પ્રકારના કચરા માટે જુદા-જુદા કળશ અથવા પાત્રોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થાથી પૂજા સામગ્રી અને અન્ય કચરો અલગથી એકત્ર કરી તેનો યોગ્ય નિકાલ અથવા પુનઃઉપયોગ કરી શકાશે.
100 મીટર વિસ્તાર ‘સ્વચ્છ ધાર્મિક ઝોન’
અભિયાન અંતર્ગત મંદિરના મુખ્ય પ્રવેશદ્વારથી આસપાસના 100 મીટરના વિસ્તારને ‘સ્વચ્છ ધાર્મિક ઝોન’ તરીકે વિકસાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ વિસ્તારમાં સ્વચ્છતા જળવાઈ રહે તે માટે વિશેષ તકેદારી રાખવામાં આવશે.
ખાસ કરીને **સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિક (SUP)**ના ઉપયોગ સામે ઝીરો-ટોલરન્સ નીતિ અપનાવવામાં આવશે. શ્રદ્ધાળુઓ તથા વેપારીઓમાં પણ પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગને ટાળવા અંગે જનજાગૃતિ ફેલાવવામાં આવશે.
‘હરિત સાથી’ અને ‘સ્વચ્છ તીર્થસ્થાન સેવક’ જોડાશે
અભિયાનને વધુ અસરકારક બનાવવા માટે સ્થાનિક NGOs, સખી મંડળો, NSS અને NCCના સ્વયંસેવકો તેમજ યુવક મંડળોને પણ જોડવામાં આવશે. આવા સ્વયંસેવકોને ‘હરિત સાથી’ અને ‘સ્વચ્છ તીર્થસ્થાન સેવક’ તરીકે જોડીને ધાર્મિક સ્થળોએ સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ અંગે જનજાગૃતિનું કાર્ય કરવામાં આવશે.
આ સ્વયંસેવકો શ્રદ્ધાળુઓને કચરો યોગ્ય પાત્રમાં નાખવા, પૂજા સામગ્રી અલગ એકત્ર કરવા અને સિંગલ યુઝ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ટાળવા અંગે માર્ગદર્શન આપશે.
ભક્તિ સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણનો સંદેશ
શ્રાવણ માસ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકો મંદિરો અને ધાર્મિક સ્થળોની મુલાકાત લેતા હોય છે. આવા સમયે ધાર્મિક સ્થળોએ ઉત્પન્ન થતા કચરાનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન થાય અને આસપાસનું પર્યાવરણ સ્વચ્છ રહે તે અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ છે.
‘સ્વચ્છ તીર્થસ્થાન, પવિત્ર ગુજરાત’ અભિયાનના માધ્યમથી ધાર્મિક આસ્થા સાથે સ્વચ્છતા અને પર્યાવરણ સંરક્ષણને જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ પહેલથી તીર્થસ્થાનો વધુ સ્વચ્છ, સુંદર અને પર્યાવરણમૈત્રી બને તેવો આશય વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
